Op elk zorgcongres stel ik de zaal dezelfde vraag: wie heeft er vandaag zin in? Een paar handen gaan enthousiast omhoog. Een paar handen gaan half omhoog. En achterin zit altijd iemand die heel duidelijk laat merken dat hij hier voor de accreditatiepunten zit.
Dan weet ik genoeg. In die zaal zitten dolfijnen, haaien, schildpadden en kwallen. Net als in elk team, op elke afdeling en, eerlijk gezegd, ook gewoon bij ons thuis aan de keukentafel.
Samen met Arjen Banach schreef ik erover in Zet de patiënt op 2 en Zet je leerlingen op 2. Het idee is simpel. U stelt uzelf twee vragen. Heb ik veel of weinig energie? En is die energie positief of negatief? Vier antwoorden, vier dieren. Snappie?
De vier energietypes zijn de dolfijn (veel en positieve energie), de haai (veel maar negatieve energie), de schildpad (weinig maar positieve energie) en de kwal (weinig en negatieve energie).
Nog even vooraf: een energieneutrale bezigheid bestaat niet. Alles wat u doet levert energie op of kost energie. Ook dit blog lezen. Ik hoop op het eerste.
1. De dolfijn: veel energie, en positief
Dolfijnen hebben plezier in hun werk en dat ziet u van een kilometer afstand. Ze komen met ideeën, denken mee en passen zich aan als er weer eens iets verandert. Ze zwemmen gewoon een rondje om het probleem heen.
Het mooie is: bijna iedereen begint als dolfijn. Op je eerste werkdag heb je er zin in. Je wilt iets moois maken. Tot je tien minuten rondjes rijdt over de parkeerplaats, je werkkleding in een ander gebouw moet ophalen en je pasje pas na drie weken binnenkomt. Dat verhaal hoorden we letterlijk van een leerling verpleegkundige in een umc. Drie weken. Ik ben bij minder mijn veerkracht kwijtgeraakt. Eén regenbui is meestal al genoeg.
2. De haai: veel energie, maar negatief
Haaien hebben energie genoeg. Alleen gaat die de verkeerde kant op. Het zijn vaak de mensen die het allermeest om hun werk geven. Ze willen dat het beter gaat, ze zien precies wat er misgaat en ze zeggen het ook. In elk overleg. Bij elke koffieautomaat.
Haaien hebben een slechte naam, maar luister goed naar ze. Hun kritiek is vaak gewoon een verbeterplan in een slecht humeur. Krijgen ze te lang geen gehoor, dan zakt hun energie in en wordt een haai vanzelf een kwal. Daar wordt niemand vrolijk van. De haai zelf al helemaal niet.
3. De schildpad: weinig energie, wel positief
Schildpadden zijn prima collega's. Ze doen wat er gevraagd wordt, ze zijn vriendelijk en ze zijn er altijd. Alleen initiatief, dat moet u van een schildpad niet verwachten. Die zit lekker in zijn schild. Comfortzone heet dat.
Tot er iets verandert. Een reorganisatie, een nieuw systeem, een nieuwe leidinggevende. Dan komt dat comfort onder druk te staan en dreigt ook de schildpad een kwal te worden. Leuk weetje: schildpadden eten kwallen. In de natuur dan. Op de afdeling raad ik het af.
4. De kwal: weinig energie, en negatief
De kwal ziet u bijna nooit, maar u voelt hem wel. Kwallen leveren weinig bijdrage en nemen de rest van het team ook nog wat energie af. Een kwal hoeft niets te zeggen om de sfeer in een vergadering te laten zakken. Een zucht op het juiste moment is genoeg. En ze kunnen gemeen steken.
Toch heb ik nog nooit iemand ontmoet die als kwal is begonnen. Kwallen zijn haaien die te lang niet gehoord zijn, of schildpadden die te vaak uit hun schild zijn getrokken. Ergens onderweg is de energie weggelekt.
5. Iedereen schuift, de vraag is welke kant op
Hier wordt het interessant. Dieren veranderen. Een dolfijn die zijn energie kwijtraakt, wordt een schildpad. Een dolfijn die gefrustreerd raakt, wordt een haai. En haaien en schildpadden die te lang in de kou staan, worden kwallen.
Verandering is de grootste energievreter die er bestaat. Maar welk dier u wordt, bepaalt u voor een groot deel zelf. Een aap die een banaan ziet liggen, springt erop. U kunt eerst even nadenken of u eigenlijk wel zin heeft in een banaan. Dat heet keuzevrijheid, en daar zit het verschil tussen een dolfijn en een kwal.
Kijk dus eens naar uw gedachten. Het is nooit de gebeurtenis die bepaalt hoe u zich voelt, maar wat u erover denkt. Stop uw energie in de dingen waar u invloed op heeft en laat de rest lekker gaan. En word een thee-toaster in plaats van een koffie-klager: proost op wat wél goed gaat. Dat klinkt klein. Dat is het ook. Juist daarom werkt het.
Bonus: dolfijnen zwemmen in groepen
Energie is besmettelijk. Wie zich omringt met dolfijnen, wordt er vanzelf een. Wie de hele dag naast een kwal zit, voelt na een week ook de tentakels.
Thuis heb ik daarom PA nummer 2 (oftewel Kim). Een dolfijn pur sang. Al word ik bij regen zelf ook weleens een haai. Kim zwemt er dan heel vriendelijk omheen. Ze heeft ervaring.
Dus welk dier bent u vandaag? U hoeft het niet hardop te zeggen. Maar als u bij de kwal meteen aan een collega dacht: grote kans dat die collega bij de haai aan u dacht.
Ik ga in elk geval voor dolfijn. Zwemmen kan ik namelijk prima. Lopen is een ander verhaal.
Boek Niek als Spreker Weerbaarheid
Wil je dat jouw team of organisatie beter leert omgaan met verandering, stress en mentale druk?
Als spreker weerbaarheid help ik mensen en organisaties om beter te begrijpen hoe veerkracht ontstaat, niet alleen tijdens grote crises, maar juist in het dagelijks leven.
Boek Niek als spreker weerbaarheid en ontdek hoe kleine inzichten grote mentale groei kunnen veroorzaken.
