“Kim, ik ben er,” roep ik vrolijk na de boodschappen.
“Waarom duurt boodschappen doen ineens een uur?”
“Ik heb wat extra’s meegenomen.”
“Wat voor extra’s?”
“Een radio.”
“We hebben een radio.”
“Eentje die het doet zonder stroom.”
“…”
“En waterzuiveringstabletten.”
“Niek!”
“Je weet maar nooit.”
“Wat weet ik maar nooit?”
“Stroomuitval. Overstroming. Maatschappelijke ontwrichting.”
“Maatschappelijke ontwrichting?”
“Het kan zomaar.”
“Niek. Je bent naar de Jumbo gegaan voor melk.”
“Die heb ik ook. En een EHBO-doos.”
“We hadden al een EHBO-doos.”
“Die was leeg.”
“Omdat jij er pleisters uit pakt voor je schaafwondjes van het handbiken.”
“Zie je wel. Kwetsbaar systeem.”
“…”
We zijn voorbereid op buiten, niet op binnen
De overheid heeft er jaren over gedaan, maar nu weet iedereen het: je hoort een noodpakket in huis te hebben. Water voor drie dagen. Een oplaadradio. Contant geld.
Nederlanders kochten het massaal. Hardwarezaken draaiden overuren. Het land was er klaar voor. Ik ook.
Voor wat, eigenlijk?
Voor een stroomstoring. Een overstroming. Een cyberaanval. Iets buiten. Iets wat je kunt zien aankomen.
Maar het enige waar de meeste mensen niet op voorbereid zijn, is wat er van binnen gebeurt als de wereld buiten begint te schuiven.
De wereld staat niet stil
En die wereld schuift. Flink.
Oorlog in Europa die maar niet ophoudt. Een te gebruinde Amerikaan met slecht haar, met beleid dat dagelijks nieuwe onzekerheid produceert alsof dat de bedoeling is. Een klimaatcrisis die van de politieke agenda is verdwenen terwijl de temperaturen blijven stijgen. Polarisatie die niet afneemt, maar de nieuwe normaal is geworden. AI die banen verandert sneller dan mensen kunnen bijbenen. En dat alles elke dag in je broekzak. Via een telefoon die nooit uitstaat.
Geen wonder dat mensen gestrest raken.
Maar hier is het vreemde: niemand bereidt zich erop voor.
Weerbaarheid kun je ontwikkelen
We halen een noodpakket in huis voor als het licht uitvalt. Maar wat voor als het mentaal uitvalt? Dan improviseren we maar. En niet alleen als de Russen komen (uitspraak van mijn opa), maar ook als we een baan verliezen of andere gebeurtenissen meemaken.
Dat is een beetje alsof je een brandweerslang in de schuur hebt liggen, maar nooit hebt geoefend hoe je hem aankoppelt.
De cijfers liegen er niet om. Volgens de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 heeft één op de vijf volwassenen de afgelopen vier weken veel stress ervaren. Bijna de helft van alle volwassenen rapporteert angst- of depressiegevoelens. En slechts 53,6% van alle volwassenen heeft een hoge mate van weerbaarheid.
Dat betekent dat bijna de helft van Nederland rondloopt zonder mentaal noodpakket. Terwijl de wereld buiten alles doet wat ze kan om je mentaal op de knieën te krijgen.
De meeste mensen wachten tot de crisis er is voordat ze gaan nadenken over hoe ze ermee omgaan. Dat werkt bij een stroomstoring ook niet.
Tips van een spreker weerbaarheid
In mijn werk als spreker weerbaarheid zie ik dit dagelijks terug. We investeren massaal in voorbereiding op het onverwachte, maar vergeten te trainen hoe we mentaal overeind blijven als het erop aankomt.
Daarom: drie dingen voor in je mentale noodpakket.
1. Weet wat je anker is vóórdat je het nodig hebt
Een anker is niet hetzelfde als een hobby. Het is iets wat je terugbrengt naar jezelf als je bent weggedreven.
Voor de een is dat een wandeling. Voor de ander een gesprek met iemand die je al twintig jaar kent. Of vijf minuten stilte voordat je de dag begint. Of je handen in de aarde.
Het maakt niet uit wat het is. Het maakt wél uit dat je het kent. Want midden in een crisis ga je het niet uitvinden. Dan grijp je naar het eerste het beste, en dat is zelden wat je helpt.
Schrijf het op. Eén zin: “Als het me te veel wordt, doe ik dit.” Leg hem ergens neer. En oefen hem als er niets aan de hand is, zodat hij er is als er wél iets aan de hand is.
2. Bouw je netwerk vóórdat je het nodig hebt
Er is een hardnekkig misverstand dat weerbaarheid een soloproject is. Iets wat je met jezelf uitvecht.
Dat klopt niet.
Uit vijf jaar onderzoek van het RIVM blijkt dat welzijn en sociale cohesie de belangrijkste pijlers zijn voor hoe weerbaar een samenleving is in tijden van crisis. Niet individuen die doorbijten, maar mensen die elkaar vasthouden.
Het probleem is dat mensen pas naar anderen zoeken als ze al omvallen. Dan is het lastig om eerlijk te zijn over hoe het gaat, omdat je bang bent de ander te belasten.
Investeer nu. Bel iemand die je al lang niet hebt gesproken. Ga koffiedrinken zonder agenda. Wees eerlijk over hoe het echt met je gaat, niet pas als het ernstig is, maar ook als het alleen maar zwaar is.
Een netwerk dat je opvangt, bouw je niet in een dag. Maar je begint er ook niet mee op de dag dat je valt.
3. Doseer het nieuws (serieus, ga op nieuwsdieet)
De wereld wordt niet beter doordat jij er vaker naar kijkt.
Dat klinkt cynisch. Het is eigenlijk het tegenovergestelde. Je kunt pas iets betekenen voor de wereld buiten jou als je niet voortdurend wordt leeggetrokken door alles wat er misgaat. Betrokken zijn en permanent gealarmeerd zijn, zijn twee verschillende dingen.
Stel één moment per dag in waarop je het nieuws checkt. Eén. Niet tien. Zet daarna je telefoon weg. Niet als zelfbedrog, maar als hygiëne. Net zoals je je handen wast voordat je eet.
Het nieuws stopt niet als jij stopt met kijken. Maar jij kunt wel doorgaan.
De echte vraag
Een mentaal noodpakket werkt alleen als je weet hoe je het gebruikt. Dat geldt voor een waterfilter. En het geldt voor je hoofd.
De wereld vraagt op dit moment veel van mensen. Meer dan een tijdje geleden. En die vraag gaat de komende jaren niet minder worden.
In mijn lezingen als spreker weerbaarheid gaat het precies hierover: hoe je mentaal overeind blijft in een wereld die steeds meer van je vraagt.
De vraag is niet of er iets op je afkomt.
De vraag is of jouw weerbaarheid groot genoeg is om het op te vangen.
Boek Niek als Spreker Weerbaarheid
Wil je dat jouw team of organisatie beter omgaat met druk, verandering en onzekerheid?
Als spreker weerbaarheid help ik mensen en organisaties om hun mentale noodpakket niet alleen te vullen, maar ook te gebruiken wanneer het ertoe doet.
Boek Niek als spreker weerbaarheid en investeer in wat echt het verschil maakt: mensen die blijven staan als het spannend wordt.
